پژاک( حزب حیات آزاد کردستان) اینروزها در مباحثاتی که پیرامون محورهائی همانند پ کاکا ، شمال عراق ، عملیات برون مرزی و روابط آمریکا – ترکیه – ایران جریان دارد ، مطرح میگردد . نقش پژاک در این بحث همانند مفهومی کلیدی بنظر میرسد که موجودیت ، مسیر و سرنوشت پ کاکا در منطقه را تعیین خواهد کرد .در مورد این گروه و یا سازمان که اهمیت بسیاری در دوره اخیر یافته اطلاعات زیادی وجود نداشته و علامات سئوال در رابطه با آن ذهن همه را بخود مشغول میدارد .در رابطه با روند تولد و شکل گیری پژاک و روابط آن با پ کاکا ، ایران ، شمال عراق و ایالات متحده آمریکا گره های کور بسیاری وجود دارد . هدف این مقاله یافتن پاسخی مناسب برای این سئوالات میباشد . مقاله ذیل از چهار بخش کوتاه تشکیل میگردد که در بخش اول روند شکل گیری ، تأسیس و اهداف آن مطالعه خواهد شد . در بخش دوم نیز عوامل و شرایطی که پژاک را به قدرتی خاص در منطقه تبدیل نموده را تجزیه و تحلیل خواهیم کرد .در بخش سوم جستجوی پ کاکا برای یافتن میسیونی جدید در منطقه و موقعیت پژاک در توازنات سیاسی داخل ایران مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت . این مقاله تحلیلی با بخش ارزیابی کلی و نتیجه گیری پایان مییابد .

تأسیس و اهداف

دستگیری عبدالله اوجالان، سازمان تروریستی پ کاکا را برای مدتی  شوکه کرده و سازمان را در نامعلومی کاملی فرو برد . این سازمان تروریستی در سال 2002 نام خود را به "کادک " و در سال 2003 به " کونگرا- گل" تغییر داده و برای خارج شدن از این بحران تلاش فراوانی بخرج داد . در این دوره حساس پ کاکا نه تنها از نظر سازمانی بلکه از لحاظ دیدگاهی و ایدئولوژیکی نیز دچار بحران شده بود . در این مرحله تزهائی همانند " جامعه دموکراتیک – اکولوژیک " و در این رابطه " کنفدرالیسم دموکراتیک" از طرف عبدالله اوجالان سرکرده پ کاکا مطرح گردید . این تز در واقع دورگشتن و صرفنظر نمودن پ کاکا از رؤیای " کردستان بزرگ" که در گذشته از آن دفاع مینمود را بوضوح نشان داده و بنوعی مدل کنفدرالیزم را پیش روی اکرادی که در چهار کشور منطقه زندگی میکنند ، گذاشت . این طرز فکر و دیدگاه جدید در واقع حل و فصل مسئله اکراد بشکل محدود بمرزهای کشورهای خود را مطرح مینمود . کونگرا – گل بسال 2003 با توجه به این پیشنهاد و زیر سقف یک سازمان تأسیس یافت . زیر این سقف سازمانی فکر و خواست اکراد برای تأسیس حزب و ساماندهی ویژه در کشور خود مطرح گردیده و تصمیم گرفته شد تا " کادک " برای ترکیه ، " پژاک " برای ایران ، حزب راه حل دموکراتیک برای عراق و حزب اتحاد دموکراتیک برای سوریه شکل بگیرند . دیری نپائید که ایده تغییر نام به کونگرا – گل و کادک کنار گذاشته شده و دوباره نام پ کاکا انتخاب گردید . حزبی که در سوریه شکل گرفت نیز نتوانست نتیجه خوبی بدست آورد که علت اصلی آن نیز جداشدن منسوبین سوری پ کا کا از این سازمان ، پیوستن آنها به حزب اتحاد دموکراتیک و احتمال تضعیف این سازمان بود . در عراق نیز حزب راه حل دموکراتیک قدرت یافته و سرانجام شاخه ایانی آن یعنی پژاک به موفقیت هائی دست یافت.

در مورد تاریخ تأسیس پژاک اظهارنظرات مختلفی وجود دارد . مؤسسان آن براین ادعا هستند که فکر تأسیس پژاک برای اولین بار در سال 1993 مطرح گردید ولی بدلیل روابط مابین ایران و پ کاکا مدت زیادی به تعویق افتاده بود . علاوه بر این میتوان گفت که رابطه ایران و پ کاکا خود در عین حال راه تولد و شکل گیری سازمان پژاک را هموار ساخته است . ایران مدت مدیدی به سازمان تروریستی پ کاکا اجازه داد تا در خاکهای این کشور به تدارکات و تمهیدات خود ادامه داده و فعالیت سیاسی نماید . ایران درقبال این حمایت ویژه از پ کاکا اطلاعات بسیاری در مورد گروههای کرد مخالف داخل کشور دریافت نموده و عملیات مشترک بسیاری بر علیه آنها انجام داده است . ایران مسلما حمایت از سازمان تروریستی پ کاکا را برای تضعیف ترکیه انجام داده و پ کاکا در این فرصت زمانی فضای مناسبی برای تبلیغات خود یافته بطوریکه حتی کتابهای عبدالله اوجالان سرکرده این سازمان به تأئید از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر گشته است . فعالیتهای پ کاکا به این موارد محدود نمانده و اقداماتی در جهت تأسیس یک انستیتوی کرد و تشکیل استان کردی بنام "موکریان" در مرز مشترک ایران و ترکیه پیشنهاد گشته بود . همچنین روابط با دانشجویان کرد و نمایندگان کرد مجلس توسعه یافته بود . این اقدامات با بر سرکار آمدن محمد خاتمی رئیس جمهور سابق ایران ، خصوصیاتی چندجانبه یافته و سخنان خاتمی در باب روند دموکراتیک شدن ، فرصت ها و امکانات جدیدی را پیش روی اکراد میگذاشت . اصلاح طلبان در رابطه با بهبود وضعیت اکراد وعده های بسیاری داده بودند که این روند  اکراد را بیش از اندازه امیدوارنموده و از طرفی احزاب مختلف کرد ایران مورد حمایت قرار میگرفت . گرچه در دوره دوم ریاست جمهوری خاتمی امیدها و آرزوها کمی رنگ باخته بودند ولی منسوبین پ کاکا باز فعالیتهای خود را ادامه میدادند .

بوجود آمدن فضای روانی وسیاسی مطلوب مورد بحث موجب گردید تا بعد از نگرانی و ناراحتی دستگیری اوجالان سرکرده پ کاکا ، تأثیری مطلوب بر روی منسوبین پ کا کا گذاشته شود . عبدالله اوجالان و همینطور پ کاکا با عناوینی همانند "مظلومیت" و " قهرمانی" نشان داده میشدند. سازمان تروریستی پ کاکا در چنین دوره ای فعالیتهای خود را سرعت بیشتری بخشیده و جالب اینجاست که این فعالیتها از طرف ایران نیز با مانعی روبرو نشده بودند . ایران که بهنگام دستگیری منسوبین و اعضای گروههای مخالف کرد همانند حزب کومله و یا حزب دموکرات کردستان ایران ، به آنها رحم نکرده و بلافاصله آنها را بدار میکشید ، برای اعضای سازمان تروریستی پ کاکا فضای مناسب فعالیت را فراهم ساخته و اعضای آن بعد از دستگیری نیز بلافاصله آزاد گذاشته میشدند .

عدم موفقیت و شکستی که بدنبال ایجاد فضای مطلوب دوره اول ریاست جمهوری خاتمی در دوره دوم شکل گرفت ، نومیدی بزرگی را رقم زده بود . در این دوره تشکلات دانشجوئی و سازماندهیهای سیاسی ، کند وکاو برای یافتن راههای سیاسی جدیدی را مطرح میساخت . در چنین فضای سیاسی هواداران پ کاکا دوباره ایده سازماندهی و تشکل را مطرح ساخته و در سال 2002 تحت عنوان "جنبش اتحاد دموکراتیک " سازماندهی شدند . ولی این فعالیتها به موفقیت لازمه دست نیافت. تعریف میسیونی جدید از طرف "کونگرا –گل " و اشغال عراق از طرف آمریکا برای انتقال تمامی این  فعالیتها  به نقطه ای متفاوت زمینه مناسب را فراهم ساخت . در این روند حساس پژاک در سال 2004 برای برگزاری و تحقق اولین کنگره خود فعالیت  را آغاز نمود . پژاک بدو شاخه نظامی و سیاسی فعال تقسیم میگردد . شاخه سیاسی آن از دو بخش فعال زنان و جوانان تشکیل شده و شاخه نظامی آن نیز HRK خوانده میشود .

پژاک ( حزب حیات آزاد کردستان) در آئین نامه خود آشکارا اعلام داشته است که اساس ایده تأسیس خود را از سازمان تروریستی پ کاکا و سرکرده آن یعنی عبدالله اوجالان گرفته است . پژاک ؛ پ کاکا را بعنوان بزرگترین حرکت تاریخ کرد معین نموده و خط سیرفکری خود را تحت عنوان " آپوئیسم " بیان میدارد . پژاک هدف خود را نیز تأسیس "جمهوری دموکراتیک فدرال ایران " بیان داشته و اقدامات خود را در لفافه ای که "دفاع مشروع " نامگذاری کرده ، میپیچد . علاوه بر این در آئین نامه مورد بحث پژاک سازمان تروریستی کونگرا – گل ( پ کاکا) بعنوان سازمان تروریستی مادر معرفی گردیده و ادامه رابطه با آن و تداوم خط سیر سیاسی بعنوان یک ضروریت برزبان آورده شده است . پژاک در تمامی تبلیغات و فعالیتهای سیاسی ساز و برگ پ کاکا را مورد استفاده قرار داده و برای جلب شبه نظامیانی از بین جوانان ایرانی به چاپ و انتشار کتب ، مقالات و سخنرانیهای سرکرده پ کا کا میپردازد . علاوه بر این مقامات بلندمرتبه پژاک قبلا در بخشهای مختلف پ کاکا انجام فعالیت کرده و وظایف بسیاری را بر عهده گرفته اند . از طرف دیگر اردوگاه پژاک در کوه قندیل زیر چتر امنیتی پ کا کا بوده و منسوبین پژاک از طرف پ کاکا آموزش نظامی و ایدئولوژیکی داده میشوند .

پژاک چگونه توسعه یافت ؟

 

برای درک محل جایگیری و تعیین جمعیت پژاک ، اطلاعاتی پیرامون نفوس اکراد در ایران و جغرافیای سکونت آنها حکم ضرورت دارد . در ایران بالغ بر پنج میلیون کرد زندگی مینمایند که بیشتر در استانهای کردستان ، کرمانشاه و ایلام ساکن بوده و در استانهائی همانند آذربایجانغربی ، لرستان و خراسان در اقلیت میباشند . در میان اکراد ایران اختلاف مذهبی و زبانی وجود دارد . بعنوان مثال کردهای ساکن در آذربایجانغربی و خراسان به کرمانجی ، کردهای کردستان به سورانی و کردهای ایلام و کرمانشاه به لهجه کرمانشاهی سخن میگویند . سی درصد از اکراد دارای مذهب شیعه میباشند . کردهای کرمانشاه و ایلام شیعه بوده ولی دیگر کردهای ایران اهل تسنن بوده و بیشتر از مذهب شافعی میباشند . کردهای شیعه بیشتر  در مناطق نزدیک بمرکز ایران زندگی مینمایند . بعنوان مثال در کرمانشاه اکراد بیشتر در نژاد فارس حل گردیده اند . کردهای سنی در استان کردستان خود را به کردهای عراق و کردهای کرمانجی ساکن در آذربایجانغربی خود را به کردهای ترکیه نزدیک میپندارند . پژاک قاعده فعالیتهای خود را بر اساس اکراد ساکن در آذربایجان غربی قرار داده و همچنین خواستار گسترش حیطه نفوذ خود در استانهای کردنشین دیگر میباشد . علی الخصوص در استانهای کرمانشاه و ایلام نیز پژاک فعالیت دارد . نباید فراموش نمود که کردهای شیعه مذهب به دیگر گروههای کرد نگاهی گرم و دوستانه ندارند ولی پژاک با شکستن این مقاومت موفق گردیده تا در بین کردهای شیعه نیز صاحب نفوذ شود .

 

بذر پژاک در دورانی که روابط مابین ایران و پ کاکا روزهای گرمی را میگذراند ، بر خاک نشسته است . در چهارچوب این نزدیکی شوم ، پ کاکا با حمایت از سوی نیروهای امنیتی ایران حیطه فعالیت خود را توسعه داده و آنها را سازماندهی کردند . از اینرو بسیاری از گروههای مخالف حکومت ایران پژاک را بعنوان یکی از محصولات رژیم جمهوری اسلامی میدانند . نکته جالب اینجاست که پژاک در سیر شکل گیری خود در مناطق مختلف ایران آشکارا دست به فعالیت های مختلف زده است . توده ای که پژاک و پ کاکا در ایران تحت تأثیر قرار داده ، بیشتر از بین قشر تحصیلکرده میباشد . اکراد ایران بدلیل فعالیت تئوریک محدود ، از فعالیت های فرهنگی پ کاکا بشدت تأثیر پذیرفته والهام گرفته اند . پ کاکا همچنین مفهوم پیشمرگ را نیز عوض کرده و بجای آن کلمه "گریلا" را مطرح ساخته که خود برای نسل جوانی که بدنبال هویت است جذاب بنظر میرسد . یکی دیگر از مطالبی که کردهای ایران را تحت تأثیر قرار داده ، موضوع حقوق زنان است . تاکتیکهای جذب شبه نظامیان پژاک کاملا نتایج مطلوبی برایشان به ارمغان آورده است . به جوانان کرد وعده ادامه تحصیل در خارج از کشور آنهم با بورسیه داده شده و بیکاران نیز با وعده کار و درآمد در شمال عراق دلگرم گردیده اند .

یکی از دلایل مهم توسعه روزافزون پژاک ، تضعیف گروههای سنتی کرد ایران در منطقه بوده است . کردهای ایرانی دارای دو حزب سنتی و بزرگ بنام حزب دموکرات کردستان و حزب کومله بودند . برای اولین بار در سال 1943 گروهی از جوانان کرد در ساوجبلاغ( مهاباد) گردهم آمده و گروهی مخفی بنام کومله ژیانی کوردستان را بوجود آوردند که بعدها بسال 1945 به حزب دموکرات کردستان تغییر نام داد . این حزب از آن تاریخ تاکنون نقش بزرگی در تمامی وقایع کردستان ایران و تحولات تاریخی بر عهده داشته است . این سازمان بعد از سال 1991 رفته رفته ضعیف گشته و حیطه فعالیتش کمتر شد . کومله نیز توسط افرادی که از حزب کمونیست ایران کناره گیری کرده بودند ، تأسیس گردیده و علی الخصوص بعد از انقلاب اسلامی ایران بسال 1979 قدرت بیشتری یافت . ولی این حزب نیز در طول زمان ضعیف گشت ...موجودیت این احزاب در شمال عراق استقلال تصمیم گیری و فعالیت خود را از دست داده و تحت اراده و نفوذ بارزانی و طالبانی رهبران اکراد عراقی درآمدند . در این روند انرژی احزاب مورد بحث صرف درگیری و کشمکش داخل حزبی گردیده  و بدینترتیب در بوجود آوردن روند سیاسی ناکام مانده اند . درگیری خونین در اردوگاه کومله در عراق آخرین نمونه این کشمکش عمیق را نشان میدهد. یکی دیگر از دلایل مهم قدرتیابی پژاک ، استفاده آن از تمامی امکانات پ کاکا بود . پژاک از حمایت مطبوعاتی قدرتمندی همانند روژ تی وی (ROJ TV) برخوردار است که هیچکدام از گروههای سنتی کرد را بدان راه نیست . بطوریکه در اردوگاههای حزب دموکرات کردستان و کومله کانال تلویزیونی روژ تی وی (ROJ TV) نظاره گشته و تبلیغات پ کاکا و پژاک بنحو احسن انجام میگردد .

نوشته شده در تاریخ یکشنبه 15 آذر 1388    | توسط: masoud emini    |    | نظرات()